याच सूचनेवर इतर मॉडेल्सनी काय लिहिलं

सदाशिव पेठेतल्या एका अशा गल्लीत, जिथे एका नळासाठी तीन पिढ्या भांडतात आणि भांडणासाठी तीन तास भेटतात, तिथे 'शांतिकुंज' नावाची सोसायटी उभी आहे. चार मजले, चौसष्ट सदनिका आणि खाली चार जणांना बसतील एवढी पार. पेठेच्या या परिसरात 'शांतिकुंज' असं नाव ठेवणं हे नामकरणशास्त्रातला एक धाडसी दावा आहे; पण नाव देणाऱ्यांनी शांती देण्याचं कधी घेतलंच नाही. त्यांनी फक्त नाव दिलं, आणि सोसायटीने ते आजतागायत वाचवलं आहे. आत तर तीनशे मुख्यमंत्री राहतात — प्रत्येक घरात एक, आणि दामले यांच्या घरी दोन.

या सोसायटीचे सचिव भिडे काका. वय बहात्तर, कार्यकाळ चौदा वर्षं. सचिवपदाची निवडणूक शांतिकुंजात शेवटची झाली ती सन २०११ मध्ये; तेव्हापासून भिडे यांचं एक स्वयंलेखित तत्त्व चालू आहे — "सचिव एकनिष्ठ असेल तर निवडणूक म्हणजे लोकशाहीचा अनावश्यक खर्च." पूर्वाश्रमीचे ते जिल्हा न्यायालयातले नकलनविस. वादपत्रं उतरवताना त्यांची बोट कधी थांबत नसे — "सदर"च्या जागी "उल्लेखित", आणि "म्हणून"च्या जागी "अतः". शुद्ध लेखनाची चर्चा न्यायालयात दहा वर्षं चालली. फाउंटन पेन अजून दर्शनी खिशात असतो — संदर्भासाठी. सोसायटीत दोन गोष्टी कधी बिघडत नाहीत: गणपती आणि भिडे यांची पत्रकं.

त्यांची एक जुनी वृत्ती — कागद जसला तसा जाऊ देणं हे त्यांच्या धर्मातच नव्हतं. लिफ्ट बंद पडला तेव्हा माळकर मास्तरांनी कोळशाने "लिफ्ट बंद" असं लिहिलं होतं. पहाटे भिडे उठले आणि सकाळी ते पाटं असं होतं: "सदर यंत्रणा तात्पुरती निरुपयोगी असून गृहस्थांनी दुरुस्तीपर्यंत पायऱांचा वापर चालू ठेवावा. असुविधेबद्दल खंत." त्या दिवसापासून माळकर मास्तर ती खंत आठवून घेतात.

सोसायटीचा व्हाट्सॲप गट आहे. नाव "शांतिकुंज फॅमिली 🌺🌺". गट काढलाय तो तिसऱ्या मजल्यावरच्या नव्या मुलाने — अभिजीत; नाव दिलाय ते चिपळूणकर वाहिनींनी. भिडे यांचं मत असं की गटाचं नाव "शांतिकुंज सहकारी गृहनिर्माण संस्था मर्यादित — अधिकृत संवाद माध्यम" असावं. अभिजीतने नकार दिला आणि भिडे यांनी ती बाब नोंदवून ठेवली. गटाचे एकमेव ॲडमिन ते स्वतः. (दुसरे ॲडमिन होते; ते भाचे आता कॅनडात राहतात आणि तिथे पोहोचल्याच्या चौथ्या दिवशी गटाबरोबर स्वतःलाही विसरले. भिडे यांनी आधीच "प्रशासनात दुहेरी स्वाक्षऱ्या गोंधळ निर्माण करतात" म्हणून त्यांना दूर केलं होतं.)

गटातली रोजची रचना निश्चित होती. सकाळी वाहिनींची तीन फुलांची गेंदे, एक दीप आणि एक सूर्यनमस्कार; दुपारी कुणीतरी आरोग्यविषयक फॉरवर्ड; संध्याकाळी "गुड ईव्हनिंग फ्रेंड्स"; रात्री "गुड नाईट टेक केअर" — शेवटची दोन्ही वाहिनींचीच. खजिनदार दाते मामा — भिडे यांचे न्यू इंग्लिशचे शालजोडी, निवृत्त गणिताचे मास्तर — यांना मोजण्याची आजारपणाची सवय होती. "आज एक्कावन्न संदेश," ते पारवर बसून सांगत, "त्यातले सेंत्तीस फुलं आणि शून्य कामाचे." भिडे यांचं म्हणणं: "गट म्हणजे संस्थेचं मुखपत्र असावं, बाग नाही." वाहिनींचं म्हणणं: "फुलांमुळेच गट सुगंधी आहे ग काका."

मंगळवार रात्री अकरा चाळीस वाजता वाहिनींचा संदेश आला — "गुड नाईट टेक केअर 🌜". भिडे यांच्या बोटांनी आपोआप फोन उचलला. गटाच्या सेटिंग्ज उघडल्या. इथे काहीतरी दडलेलं असल्याचं वाटलं. डावीकडे "संदेश पाठवा: सर्व सहभागी" असा पर्याय होता आणि बाजूला "फक्त ॲडमिन". ॲडमिन म्हणजे स्वतः तेच; स्वतःव्यतिरिक्त कोणालाच बिनधास्त लिहू देऊ नये हा विचार त्यांना तात्त्विक वाटला, आणि त्यांनी ते उजवीकडे ढकललं. ढकलताना बोट दुसरीकडेही फिरली: गॅलरीतला एक फोटो गटाचा चेहरा झाला — भिडे यांचाच, सन १९९४ चा, निळ्या पडद्यापुढे बसलेला, दोन फाईलींच्या पाठीमागे. आणि जाता जाता वाहिनींच्या गुड नाईटला बोट लागली; संदेश पिन झाला.

ते समाधानाने झोपले. पण वाचकाने लक्षात ठेवावं — या तीन बोटांच्या चालीमुळे पुढील तीन-चार दिवस शांतिकुंजातली प्रत्येक बातमी भिडे यांच्याकडून जाणार आहे, आणि भिडे यांच्या हातून जाणारी कोणतीही गोष्ट तशीच जात नाही.

बुधवारी सकाळी चौसष्ट जणांनी डोळे उघडले आणि समोर भिडे काका होते — गंभीर, निळे पडदे, सन १९९४. गटाचा डीपी बदलला होता. त्याखाली, सर्वांत वर, पिन झालेला संदेश: "गुड नाईट टेक केअर 🌜". दुपारपर्यंत गटात एकही फूर्ती नव्हती; तळाशी उगवलेलं एकच वाक्य होतं — "फक्त ॲडमिन संदेश पाठवू शकत आहे." हे वाक्य सकाळी वाचलं आणि त्याचा खरा अर्थ कुणाला कळाला ते जवळजवळ दुपारी. दाते मामांचा फोन दोनला आला: "भिडोबा, मी तीन वेळा पाठवलं ग. टिक उभा राहतोय. ॲडमिनने काही केलंस का?"

भिडे यांनी रात्रीची निशाणी शोधली, उलटवण्याचे प्रयत्न केले. फोन जास्त बिघडला नाही, पण प्रश्न तसाच राहिला. दात्याला विचारणं म्हणजे "कसं करायचं हे माहीत नाही" हे तोंडी आत्मपत्र देणं होय; ते घडणार नव्हतं. "केलोय जाणीवपूर्वक," ते म्हणाले. "एक आठवडाचा प्रायोगिक मौनकाळ गाठलाय. गटाचा गजबज शांत करायचा आहे." दाते म्हणाले, "बरं ग. खजिन्याच्या वहीत नोंद घेतो — गटात मौनव्रत. आठवड्याने अहवाल देशील?"

दुपारी भिडे यांचा पहिला निरोप आला: "सूचना: गटात संदेश लिहिण्याची सोय तात्पुरती निलंबित आहे. अत्यावश्यक बाबतींसाठी गृहस्थांनी सचिवांना दूरध्वनी करावा." दूरध्वनी ताबडतोब वाजू लागले; सायंकाळपर्यंत साडेचाळीस बोलणी झाली. दुसरा निरोप आला: दूरध्वनीवर सूचना नकारल्या जातील, लेखी चिठ्ठ्या बी-१०१ मध्ये द्याव्यात. सोसायटी त्या क्षणी चौदा वर्षांनी मागे गेली. व्हाट्सॲपमुळे नामशेष झालेली कागदी चिठ्ठ्यांची परंपरा शांतिकुंजात डोके वर काढून परत आली.

गुरुवारी सकाळी दामले यांची चिठ्ठी पहिली आली. दामले — पहिल्या मजल्यावरचे ज्येष्ठ तक्रारवाईक; त्यांच्या दारासमोरच गाडगीळ यांचं दार, आणि दोघांतला वाद इतका जुना की त्याचं कारण आता फक्त दाते मामांच्या जुन्या वहीत उरलंय. "टाकीत गाळ आहे. नळात माती येते. ही तक्रार मी तिसऱ्यांदा लिहितो आहे. आधीच्या दोन चिठ्ठ्या सचिवांनी कुठे दडवल्या ते सांगावं. — ब. दामले."

भिडे यांनी पाच मिनिटं डोळे मिटले. ते म्हणत, "न सुधारलेलं लेखन म्हणजे न धुतलेली पात्र." निरोप रचला:

"सूचना: आगामी शुक्रवारी जलाशयाची (टाकी) स्वच्छता होणार आहे. उन्हाचा त्रास लक्षात घेऊन स्वच्छतेची सत्रं प्रातःकालीन १० ते १२ आणि सायंकाळीन ४ ते ६ अशी दोन निश्चित करण्यात येत आहेत. कार्यक्षमतेसाठी संपूर्ण दिवस जलपुरवठा स्तब्ध राहील. गृहस्थांनी गृहकार्याची आखणी सुधारून घ्यावी. — सचिव, शांतिकुंज."

"स्तब्ध" शब्दाने दुसऱ्या मजल्यावरच्या वैद्य आजोबांना एक ग्रंथ उघडायला लावला. शुक्रवारी नळकर मास्तर दहाच्या सत्रात टाकीत उतरले, बाराला बाहेर पडले, दुपारी घरी गेले, चारला परत आले आणि सातला म्हणाले, "दोन्ही सत्रं संपली ग मास्तर, टाकी अर्धवट आहे," आणि निघून गेले. तिसऱ्या मजल्याला अनन्याचे माहेरचे पाहुणे होते; चहालाही मिनिरल पाणी वापरावं लागलं. अभिजीत खाली आला: "काका, सेटिंग मी बघतो, पाच मिनिटात उलटतो." भिडे यांनी त्याच्या खांद्यावर हात ठेवला: "तुला सॉफ्टवेअर आहे ते राख. गट संस्थेचा आहे आणि त्याचं व्यवस्थापन माझ्या अंगाला आलेलं आहे." अभिजीतने चहा घेतला, आशीर्वाद घेतला आणि वर गेला.

शुक्रवारी सायंकाळी वाहिनी भिडे यांच्या दारात धावत आल्या — डोळ्यांत पाणी, हातात फोन. "मोती गेला ग काका! दुपारपासून घरी नाही!" मोती म्हणजे वाहिनींचा गोरा, सुशील कुत्रा. तपशील घेतला: गौरवर्ण, कानांवर काळसर छटा, शेपटी मोजकी, डोळे असे की बघितलं तर तोंडात बोबडी येई. "जो सांगेल त्याला बिस्किटं घेऊन येजे," वाहिनी म्हणाल्या. "बक्षिसाचा प्रश्न नको," भिडे यांनी आवरलं, "तिथे लोभाचा संभाव निर्माण होतो." रात्री दहापर्यंत निरोप तयार होता:

"हरविलेला श्वान: श्रीमती चिपळूणकर यांचा सुशील स्वभावाचा पालतू कुक्कुर 'मोती' गहाळ आहे. वर्ण: गौरवर्ण, कर्णांवर काळसर लेख, शेपटी अल्प, दृष्ट संवादक्षम. सूचकांनी बी-१०१ येथे हजर राहावे. बक्षिसाचा प्रश्न उद्भवू नये; सेवा ही सन्मानाची साधना असते."

वाहिनींना शेवटची ओळ अजिबात पटली नाही, पण त्या रडत रडत झोपल्या. आणि शनिवारी सकाळी बी-१०१ समोर कुत्री दाखल होऊ लागली. गौरवर्ण, काळसर कान, लहान शेपटी — सदाशिव पेठेच्या रस्त्यांवर असंच दिसणारी कुत्री अस्वलांना न सापडले तरी चालतील. नळकर मास्तर एक आणले, काकड मावशींच्या गल्लीतून एक आलं, आणि तिसरं असं की जे कोण आणलं ते अजून कोणालाच कळलं नाही, पण आल्याबरोबर भिडे यांच्या चपलांवर बसलं. वाहिनी तिन्हांकडे बघत राहिल्या: "हा नाही. हा नाही. हाही नाही ग — मोती माझा मुलगा आहे, त्याला मी पाहिलं की ओळखते!" मोती येण्याच्या मुद्द्यावर आला नव्हता आणि तिन्ही जाण्याच्या मुद्द्यावर नव्हते. दुपारी तिन्ही सोसायटीच्या पारभोवती फिरू लागली. चौदा वर्षांत पहिल्यांदा भिडे यांनी निरोपाशिवाय सुट्टी घेतली.

कुत्र्यांनी लगेच सोसायटीचा जुना वाद शोधून काढला. दामले आणि गाडगीळ यांच्या दारांदरम्यानच्या पट्ट्यात — एका बाजूला दामले यांची हिरवी रेखा, दुसऱ्या बाजूला गाडगीळ यांची गुलाबी — तिन्ही कुत्री दुपारची झोप घेऊ लागली. गाडगीळ यांनी दार सोडलं: "तुम्ही इथे मुद्दाम भाकरी टाकता!" दामले यांनी दुसरं दार उघडलं: "मी एकादशीला कुत्र्याला भाकरी देणार? देणार असेन तर तुमच्या सुतारकामावर देईन!" "सुतारकाम" हा शब्द सन १९८७ पासून त्या दोघांच्या दरम्यान हवेत उडत बसलाय; पण तो पुढच्या भागात.

त्याच दिवशी सायंकाळी दाते मामा एक कागद घेऊन आले. त्यांची नात पूजाचं स्थळ. "भिडोबा, जसलं तसं पाठव. जोडू नकोस काही." "अरे दात्या," भिडे म्हणाले, "स्थळ म्हणजे कुटुंबाची ओळख असते. ओळख सुधारलेलीच जायला हवी. रात्री बसतो." "बसू नकोस रे. उभं राहून चार ओळी टाक." भिडे रात्री बसले. भिडे यांना रात्री बसवणं दहा वर्षांत दोनच जणांनी जुळवून घेतलं आहे — त्यांची लेखणी आणि त्यांचा अहंकार.

रविवारी सकाळी गटात निवेदन आलं:

"कुमारी पूजा दाते, एम.एस्सी. — दाते कुलात जन्मलेली, संस्काराने जडलेली, संगीताची रसिका, गृहकार्यात चाणाक्ष, गणितात अत्यंत निपुण. इति श्रीभिडेविरचित स्तुतिपद्यं — 'दातेकुले जननी पूजा लीलावतीसमा बुद्धिः। शांतिकुंजे विराजंते सा धन्या धन्या॥' समारोप: वरील पात्राचा शोध घेणाऱ्या सासरड्यांनी ही संधी सोडू नये. परिशिष्ट: हरवलेल्या श्वानाच्या बाबतीत अद्याप निर्णय लागलेला नाही. ज्या गृहस्थांना श्वान-गृहपालनात रुची असेल त्यांनी बी-१०१ येथे संपर्क करावा."

निरोपाची रचना भिडे यांच्या एका तत्त्वावर उभी होती: निरोप म्हणजे त्या आठवड्याचं पूर्ण वृत्तपत्र असावं. एक बातमी दाबून ठेवणं सरकारी पद्धतीला धरून नव्हतं. फळ त्याच आत दडलेलं होतं.

दुपारी बारापूर्वी फोन आला — बारामतीकडून. ठोसर बुवा, संस्कृत पंडित, वराचे आजोबा. "पहिली गोष्ट — श्लोक तीन वेळा वाचला, डोळ्यांत पाणी आलं. दुसरी गोष्ट — 'श्वान-गृहपालनात रुची असेल तर संपर्क करावा' म्हणजे स्थळाबरोबर कुत्रं देण्याची पद्धत आहे का बरं? अशी भेट आमच्या गावी चालत नाही!" दाते मामा धावत आले. "भिडोबा! जसलं तसं पाठव म्हणटलं ना मी!" "पाठवलंय तसंच. पूर्ण माहिती दिली. तीन कुत्री पडलेली आहेत हे सांगत नसतो, तर लपवल्यासारखं होतं." "लपवायचंच ग! कुणाचं स्थळ पाहायला जायचं आणि तिथे तीन कुत्री भेटायची?" दाते मामांचा राग इथे चौथीच्या वहीपाशी गेला; तो नेहमीच तिथे जातो. "चौथीत तू माझी दवडती वही न दिली ना! ती आठवतेय मला आता!"

पण पुढच्या दोन तासांत जे घडलं ते लिहिताना लेखणी थांबते. ठोसर बुवांचा दुसरा फोन आला — आवाजात आनंदाची स्पष्ट जाणीव होती. "बुवा थांबलेत श्लोकावरच. 'लीलावतीसमा बुद्धिः' — लीलावतीबरोबर बुद्धी! अशी सून आमच्या घरी नांदीली पाहिजे. आणि बघितलं मी — 'गृहपालनात रुची'! मुलगी वर दोन्ही होती हे पहिल्या वाचनीत लक्षात आलं नाही! आमच्याकडे शेतीचं घर आहे, कुत्रा हवाच हवा. तिन्हींपैकी एक कळवा!" दाते मामांनी तरंगत हात अडकवला: "पण 'गणितात अत्यंत निपुण' म्हणजे काय ग भिडोबा! तिने दहावीत गणितात बत्तीस मार्क्स मारले होते!" भिडे यांनी अंगळ उचलली: "मास्तरांची नात होती म्हणून लिहिलं. आता ती सुधारली आहे. शंका असेल तर विचारा."

रविवारी सायंकाळी भिडे यांच्या टेबलावर आणखी दोन निवेदनं आली — दामले आणि गाडगीळ यांची. दोघांनीही आपापला पक्ष गटात जाहीर व्हावा अशी विनंती केली. दोन स्वतंत्र निवेदनं पाठवणं हे प्रशासकीय अपराध समजून भिडे यांनी समेकनाचा निर्णय घेतला. दाते मामांच्या वहीतली मूळ नोंद त्यांनी आधीच वाचली होती — "सन १९८७: दामले यांच्या ओवऱ्याचा पाण्याचा दोरा गाडगीळ यांच्या सुतारकामावर सुटला. पाणी आलं, भांडण राहिलं." — ती इतिहासाच्या नोंदीने निरोपात आणली, आणि शेवटी अर्धवट औषध घातलं: "दोन्ही गृहस्थ वयाच्या साहजिक अवस्थेत असल्याने आवेश शरीराला सोसत नाही. दोघांनीही परस्परांना क्षमा करण्याची व्यवस्था सभा ठरवू शकते."

सोमवारी सकाळी निरोप वाचून दामले यांचा चेहरा हिरवाझेंडू झाला: "मी आवेशाने बोलतो म्हणजे?" गाडगीळ यांनी धारदार मत नोंदवलं: "क्षमा मागावी म्हणजे मी चूक असे मानावे?" आणि दुपारी दोनला शांतिकुंजाने इतिहासातला दृश्य बघितला: दामले आणि गाडगीळ, खांद्याला खांदा लावून, बी-१०१ कडे चाललेले. चाळीस वर्षांतला त्यांचा पहिला संयुक्त मोर्चा.

"भिडे!" दोघांनी एकाच आवाजात सांगितलं, "आम्हाला गटात लिहिता येत नाही, ही गोष्ट परत आण!" "आमची तक्रार तू लिहून घे," दामले म्हणाले. "आणि गटात जाहीर कर," गाडगीळ म्हणाले. भिडे यांनी फोन उचलला. तोंडी तक्रार चार शब्दांची होती; पण हातातल्या चाळीस वर्षांच्या लेखणीला टाइपिंगशी दोस्ती नव्हती. तक्रार जशी फोनात शिरली तशी ती निवेदनाच्या घरात शिरली आणि बारा ओळी झाली. वर वाचून दाखवलं: "सूचना: काही गृहस्थांनी संदेशनिर्बंधाबद्दल व्यथा व्यक्त केली आहे. सदर व्यथा अनावश्यक असल्याचे सचिवांचे मत असून तथापि ती नोंदविण्यात येत आहे. सभा सोमवारी सायं. ५ ला सभागृहात. — जाहीर, सचिव भिडे (तक्रारदारांचे मत शुद्ध करण्याचे कार्य स्वीकारणारे)."

दाते मामा इथे आधीच धावत आले होते — या आठवड्यात ते बी-१०१ वर न आल्या त्यांचा दिवसच संपत नव्हता. "भिडोबा! स्वतःविरुद्धची तक्रार स्वतः टाइप करतो आहेस आणि तिला स्वतःच जाहीर करतो आहेस! असलं कौशल्य कुठल्या नशिबात असतं रे!" भिडे यांनी कानाखाली पेन खिळवला: "लिखित काहीही न जाता जात नाही, दात्या. आणि जात नाही तो तो सुधारला जातो."

गर्दीत अनन्या पुढे आली. "काका, फोन द्या. दहा सेकंद." "तू नवी आलेली आहेस, बहिण. सोसायटीचे प्रश्न—" "सोसायटीचा प्रश्न संपतो आहे ग काका." अभिजीत पाठीशी होता. दाते मामांनी भिडे यांच्या खांद्यावर हात ठेवला: "दे रे भिडोबा. वीस वर्षांतली पहिली व्यवस्थित विनंती आहे तिची." भिडे यांनी फोन दिला — शाळेत सुट्टीच्या दिवशी दवडती वही दिल्याच्या संकोचाने. अनन्याने काय केलं ते सांगण्याएवढंच आहे: गट उघडला, सेटिंगमध्ये बोट फिरवली, "फक्त ॲडमिन"वरून "सर्व सहभागी"वर नेलं. भिडे यांचा निळा पडदा गटाचा चेहरा राहिला; पण गटाचं तोंड परत उघडलं.

पाच मिनिटांत शांतिकुंज व्हाट्सॲपने भरून गेलं. चार दिवसांची साठवलेली बोलणी एकाच वेळी बाहेर पडली. दामले यांचं निवेदन चार भागांत उतरलं; चौथ्या भागाला "समाप्त" असा शेरा होता. गाडगीळ यांनी "तथ्यांची उजळणी" अशी सहा भागांची रचना जाहीर केली. वाहिनींनी या दिवसांत काढून ठेवलेल्या फुलांची उधळण केली — चौदा गेंदे, सहा दीप, दोन सूर्यनमस्कार. अभिजीतने क्रिकेटचा एक व्हिडिओ धाडला. दोनशे चौदा संदेशांनंतर दाते मामांनी मोजणं थांबवलं. "आता संदेश मोजण्यापेक्षा आयुष्य मोजणं सोपं आहे," ते म्हणाले.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी, सगळ्यांना विसरलेला, मोती स्वतःहून परत आला. कुठे होता, काय होतं ते त्याने कोणाला सांगितलं नाही; पण आला तो असा, की चेहऱ्यावर "मला गमावून बसलात ना तुम्ही" असा स्मित लागून होता. वाहिनी रडल्या. भिडे यांनी दुपारी निरोप पाठवला — "श्वानाचे स्वतःहून प्रत्यागमन झाल्याची नोंद घेण्यात येते. गृहस्थांनी आनंद व्यक्त करावा." आनंद व्यक्त करण्याची आता सर्वांना मुभा होती; तरी त्या निरोपाला दोन शेरे आणि एक फूर्ती लागली.

आठवड्याच्या शेवटी सगळी दोरे आपापल्या खांद्यावर बसली. ठोसर बुवा साखरपुड्याच्या वेळी आले. पूजाने गाणं सुरू केलं; बुवांनी डोळे मिटले आणि म्हटलं, "अर्ध्या सुरातही इतका भाव मी दुसऱ्याकडे बघितलेला नाही." (बुवांचा एक कान वयाने संन्यास घेतलेला होता.) बुवा परत जाताना तिन्ही कुत्र्यांपैकी गोरं-काळं मिसळलेलं बोळद्यात घेऊन गेले; नाव ठेवलं — शुभ्रश्याम. गोरं दुसरं अनन्याने ठेवलं; ती जे मागित असे ते भिडे यांच्या निरोपांनी घरात पोहोचवून दिलं होतं. आणि काळसर तिसरं वाहिनींनी ठेवलं. "तो गेलाच नाही ग! मोती आल्यावरही जिथे बसलाय तिथून हलत नाही, आणि घालवताही येत नाही. घरच्याच गुण! नाव ठेवलं — भिडे." भिडे काकांनी नावाचा स्वीकार केला. "एकच तफावत," ते म्हणाले, "तो उशिरा उठतो."

पुढच्या रविवारी सभा झाली. ठराव दामले यांनी मांडला, गाडगीळ यांनी समर्थन दिलं — चाळीस वर्षांतली दोघांची पहिली एकमताची कामगिरी. दाते मामांनी वहीत लिहिलं: "इतिहास झाला." ठराव असा होता: "आता पुन्हा गटात फक्त ॲडमिन संदेश पाठवतील. अपवाद: रविवारी सायं. ५ ते ६ हा मुक्त तास; त्यात प्रति गृहस्थ दोन संदेश, आणि त्यातला एक निमित्तानेच असावा." अनन्याने सभेतच फोन उघडून सेटिंग परत केली आणि भिडे यांना ते दोन बोटांचं रहस्य शिकवलं. भिडे यांनी ठराव शब्दशः पाठवला. आयुष्यात पहिल्यांदा त्यांनी काही सुधारलं नाही, आणि तो निरोप सगळ्यांना पहिल्याच वेळी कळला.

आणि सकाळी सात वाजता गटात आलेला संदेश सांगून ही गोष्ट संपवावी. गटात एकमेव संदेश होता, आणि तो त्या माणसाचा होता, ज्याने सहा दिवसांपूर्वी फुलांना कोंडमारा लावला होता:

"गुड मॉर्निंग 🌹🌹🌹 — वा. भिडे, सचिव, शांतिकुंज (कार्यकाळ: चौदा वर्षं, अखंड)."

खाली लगेच वाहिनींचा फोन आला: "काका! फुलं गोड आहेत ग! पण फक्त तीन पुरतात का? उद्या एक दीप पण पाठवा बरं. शक्य असेल तर सूर्यनमस्कारापर्यंत." "दीप आणि सूर्यनमस्कार," भिडे यांनी निर्णय नोंदवला. "नमुना ठरवलाय."

शांतिकुंजात आता अखंड शांती आहे — रोज सकाळी सात वाजता, एका संदेशाएवढी.