याच सूचनेवर इतर मॉडेल्सनी काय लिहिलं

पुण्यातल्या सदाशिव पेठेत दोन गोष्टी अत्यंत पवित्र मानल्या जातात. एक म्हणजे दुपारी एक ते चार या वेळेतली शांतता, आणि दुसरी म्हणजे सोसायटीच्या नोटीस बोर्डवरचा मजकूर. काळाच्या ओघात फळ्यावरच्या खडूची जागा व्हॉट्सॲप ग्रुपने घेतली, पण त्याचं पावित्र्य मात्र तसूभरही कमी झालेलं नाही. किंबहुना, आमच्या चौसष्ट सदनिकांच्या ‘शांतिकुंज’ सोसायटीत या पावित्र्याची जबाबदारी गेली बारा वर्षं प्रभाकरपंत भिडे काकांच्या एकट्याच्या खांद्यावर होती.

भिडे काका म्हणजे वय वर्षं बहात्तर, निवृत्त मुद्रितशोधक आणि सोसायटीचे आजन्म मानद कार्यवाह. त्यांच्या लेखी अनुस्वाराची चूक हा फौजदारी गुन्हा होता आणि इंग्रजी शब्दांची भेसळ हा राष्ट्रद्रोह. सोसायटीचा ‘शांतिकुंज अधिकृत’ नावाचा व्हॉट्सॲप ग्रुप म्हणजे तर त्यांची खासगी जहागिरीच होती. ग्रुपचे ते एकमेव ॲडमिन होते. खजिनदार असलेल्या पाटणकरांना त्यांनी कधीकाळी सह-ॲडमिन केलं होतं, पण पाटणकरांनी एकदा चुकून ‘पाणीपट्टी’ हा शब्द ऱ्हस्व वेलांटीने लिहिला, त्या दिवशी काकांनी त्यांना तातडीने पदावरून बडतर्फ केलं होतं.

या सगळ्या प्रकरणाची सुरुवात मंगळवारी सकाळी साडेसहा वाजता झाली. ‘बी-विंग’मधल्या साठेंनी नेहमीप्रमाणे गुलाबाच्या फुलावर पिवळ्या अक्षरात लिहिलेला ‘शुभ प्रभात’चा फोटो ग्रुपवर टाकला. त्यात ‘प्रभात’चं ‘प्रभातं’ झालं होतं. भिडे काकांचा सकाळचा चहाचा घोट घशातच अडकला. हा साठे रोज सकाळी शुद्धलेखनाची तोफ डागून दिवसाची सुरुवात खराब करतो, याचा कायमचा बंदोबस्त केला पाहिजे, या विचाराने काकांनी नाकावरचा चष्मा सरळ केला आणि सेटिंग्जमध्ये जाऊन कुठलीतरी कळ दाबली.

त्यांच्या हाताचा अंगठा जरा जास्तच पुढे सरकला आणि स्क्रीनवर इंग्रजीत अक्षरं उमटली— ‘ओन्ली ॲडमिन्स कॅन सेंड मेसेजेस’.

झालं! चौसष्ट घरांचा आवाज एका क्षणात बंद झाला.

सुरुवातीला दोन तास कुणाच्याच लक्षात आलं नाही. साडेआठच्या सुमारास तिसऱ्या मजल्यावरच्या कुळकर्णींनी नळाला पाणी का नाही, याची विचारणा करण्यासाठी मोबाईल हातात घेतला, तर खाली लिहायची पट्टीच गायब! त्यांनी मोबाईल दोनदा बंद करून चालू केला, नातवाला हाक मारली, आणि मग त्यांना साक्षात्कार झाला की भिडे काकांनी समग्र सोसायटीच्या मुसक्या बांधल्या आहेत.

नऊ वाजेपर्यंत भिडे काकांच्या दारावरची बेल वाजायला सुरुवात झाली. पहिले आले खजिनदार पाटणकर.

“अहो प्रभाकरपंत, हे काय नवीन खूळ काढलंत? ग्रुप बंद का केलाय? मला मेंटेनन्सची यादी टाकायची आहे.”

भिडे काकांनी आपली चूक कबूल करणं म्हणजे सूर्य पश्चिमेला उगवण्यासारखं होतं. खरं तर ती सेटिंग परत पूर्ववत कशी करायची, हे त्यांनाही कळत नव्हतं. तीन वेळा प्रयत्न करूनही तो पर्याय काही त्यांना पुन्हा सापडला नव्हता. नातवाला विचारावं, तर तो बंगलोरला. मग काकांनी आपला चेहरा एकदम गंभीर केला.

“पाटणकर, खूळ नाही, याला शिस्त म्हणतात,” काकांनी चष्म्यावरून पाहत सांगितलं. “ग्रुपवर आजकाल उथळपणा फार वाढला होता. कुणीही उठतो, काहीही खरडतो. भाषेचा दर्जा घसरलाय, व्याकरणाचे धिंडवडे निघालेत. म्हणून कार्यवाह या नात्याने मी आजपासून ‘एक खिडकी योजना’ सुरू केली आहे. कुणाला काही सूचना द्यायची असेल, तर मला वैयक्तिक मेसेज करावा किंवा प्रत्यक्ष येऊन सांगावं. मी त्याचं योग्य ते संपादन करून, शुद्ध भाषेत ग्रुपवर प्रसिद्ध करीन.”

पाटणकरांनी कपाळावर हात मारून घेतला. “अहो काका, चौसष्ट घरांचे निरोप तुम्ही एकटे टाकणार?”

“होय. सोसायटीच्या बौद्धिक आरोग्यासाठी मी हे कष्ट उपसायला तयार आहे.” काकांनी लढवय्याचा आव आणला.

आणि तिथून पुढे पुढचे तीन दिवस ‘शांतिकुंज’मध्ये जो धुमाकूळ घातला गेला, त्याची नोंद सोसायटीच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी—आणि अर्थातच शुद्धलेखनाच्या नियमांनुसार—केली गेली.

पहिली ठिणगी पडली ती दुपारी बाराला. कुळकर्णी काका धापा टाकत भिडे काकांच्या घरी आले.

“भिडे, अहो वरच्या टाकीचा व्हॉल्व्ह गळतोय. प्लंबरला बोलावलंय, पण तो म्हणतो दुपारी दोन ते चार पाणी बंद ठेवावं लागेल. जरा ग्रुपवर टाकता का मेसेज? लोकांना बादल्या भरून ठेवता येतील.”

“अवश्य!” भिडे काकांनी वही आणि पेन काढलं. “सांगा, काय लिहू?”

“अहो काय लिहू काय? सरळ टाका की दुपारी दोन ते चार पाणी बंद राहील.”

“छ्या छ्या! असं कसं? त्याला एक अधिकृत स्वरूप हवं. शिवाय हा ‘व्हॉल्व्ह’ आणि ‘प्लंबर’ हे इंग्रजी शब्द आपल्या ग्रुपवर चालणार नाहीत. आपण मराठी माणसं आहोत.”

कुळकर्णींनी डोकं खाजवलं. “मग काय लिहायचं? तुम्हीच बघा बुवा, फक्त दोनच्या आत कळवा लोकांना.”

कुळकर्णी निघून गेल्यावर भिडे काकांनी आपला मुद्रितशोधकाचा मेंदू कामाला लावला. शब्दकोश धुंडाळले, वाक्याची रचना तीनदा बदलली आणि बरोबर पावणेदोन वाजता ‘शांतिकुंज अधिकृत’वर पहिला संपादित संदेश धडकला:

“जाहीर प्रकटन: शांतिकुंज गृहनिर्माण संस्थेच्या ऊर्ध्व जलकुंभाच्या मुख्य नियंत्रक झडपेतून अनपेक्षित जळगळती होत असल्याचे निदर्शनास आले आहे. सदरहू दोष निवारणार्थ नळ-कारागिरास पाचारण केले असून, मध्यान्ह दोन ते सायंकाळ चार या कालावधीत जलप्रदाय पूर्णतः खंडित करण्यात येईल. तरी सर्व सभासदांनी आवश्यक तो जलसाठा करून सहकार्य करावे. (टीप: ‘बादली’ हा शब्द पोर्तुगीज असल्याने त्याचा वापर टाळला आहे.) — आपला नम्र, प्र. गो. भिडे, कार्यवाह.”

हा मेसेज वाचून ‘ए-विंग’मधल्या निम्म्या लोकांना वाटलं की सोसायटीत कुठलातरी धार्मिक यज्ञ किंवा जलपूजनाचा कार्यक्रम आयोजित केला आहे. ‘सी-विंग’मध्ये नुकत्याच राहायला आलेल्या आयटीतल्या सोहम आणि रिया या तरुण जोडप्याने गुगल ट्रान्सलेटरवर ‘ऊर्ध्व जलकुंभ’ टाकून पाहिलं, तेव्हा कुठे त्यांना कळलं की पाण्याची टाकी गळतेय. पण तोपर्यंत दोन वाजून गेले होते आणि नळ कोरडे पडले होते.

साधारण अडीचच्या सुमारास, भर दुपारच्या शांततेत, दुसऱ्या मजल्यावरच्या मिसेस चौबळ काकांच्या दारात उभ्या राहिल्या. चौबळ बाई म्हणजे सोसायटीतल्या उच्चभ्रू गटाच्या प्रतिनिधी. त्यांच्याकडे एक पांढराशुभ्र, केसाळ पामेरियन कुत्रा होता. त्याचं नाव ‘स्नोई’. बाईंचं स्नोईवर स्वतःच्या नवऱ्यापेक्षा जास्त प्रेम होतं, आणि याबद्दल चौबळ काकांचीही काही हरकत नव्हती.

“अहो भिडे अंकल,” चौबळ बाईंचा आवाज रडवेला झाला होता. “माझा स्नोई सकाळपासून दिसत नाहीये हो! दार उघडं राहिलं आणि तो बहुतेक खाली पळाला. गळ्यात लाल पट्टा आहे. त्याला डायजेस्टिव्ह बिस्किटांशिवाय काही चालत नाही. तो खूप सेन्सिटिव्ह आहे हो. प्लीज ग्रुपवर मेसेज टाका ना, कुणाला दिसला तर मला फोन करा म्हणून.”

भिडे काकांचा मुळातच कुत्र्या-मांजरांना पाळण्याला तात्त्विक विरोध होता. त्यात ‘स्नोई’, ‘डायजेस्टिव्ह’, ‘सेन्सिटिव्ह’ या शब्दांनी त्यांच्या कानांना इजा झाली.

“चौबळ वहिनी, तुम्ही काळजी करू नका. मी तात्काळ संदेश प्रसारित करतो. फक्त आपल्या संस्थेच्या नियमावलीनुसार प्राण्यांचे लाडिक इंग्रजी नाव न वापरता मी त्याचे वर्णन लिहीन, म्हणजे सर्वांना कळेल.”

चौबळ बाईंनी ‘काहीही करा पण लवकर टाका’ असं म्हणून तिथून पळ काढला.

भिडे काकांनी चष्मा पुसला आणि दुसरा संदेश टाईप करायला घेतला. आधीच्या पाण्याच्या मेसेजचा संदर्भ त्यांच्या डोक्यात ताजा होताच. त्यामुळे दोन्ही गोष्टींची सांगड घालत त्यांनी साडेतीन वाजता दुसरा बॉम्ब टाकला:

“अतितातडीची सूचना: सदनिका क्र. १२ च्या श्रीमती चौबळ यांचा पांढऱ्या रंगाचा, केसाळ, चतुष्पाद श्वान (ज्याला त्या ‘हिमतुषार’ या अर्थी ‘स्नोई’ असे संबोधतात) सकाळपासून बेपत्ता आहे. सदर श्वानाच्या कंठात रक्तवर्णीय पट्टा असून तो स्वभावाने अत्यंत हळवा आहे. पचनास सुलभ अशा विशिष्ट खाद्यपदार्थांव्यतिरिक्त तो अन्य काहीही भक्षण करत नाही. मध्यान्हीच्या जलप्रदाय खंडित कालावधीत हा श्वान तहानेने व्याकुळ होऊन ऊर्ध्व जलकुंभाच्या परिसरात किंवा जिन्याखाली भटकत असण्याची शक्यता आहे. कोणास आढळल्यास त्याला पाण्याचा हंडा दाखवून प्रलोभन दाखवावे व चौबळ कुटुंबीयांच्या स्वाधीन करावे. — कार्यवाह.”

हा मेसेज वाचल्यावर सोसायटीत एकच खळबळ उडाली. चौबळ बाईंनी ‘हिमतुषार’ वाचून डोक्याला हात लावला, तर तळमजल्यावरच्या गोखल्यांना वाटलं की कुत्रा पाण्याच्या टाकीत पडलाय की काय!

या गोंधळात भर पडली ती संध्याकाळी पाच वाजता. ‘सी-विंग’मधल्या देशपांडे काकू भिडे काकांकडे आल्या. त्यांच्या भाचीचं लग्न ठरवण्याचं काम जोरात सुरू होतं.

“भिडे भाऊजी, आमच्या मनूसाठी एक स्थळ बघतोय आम्ही. तुम्ही तर सगळ्यांना ओळखताच. म्हटलं आपल्याच सोसायटीत कुणाच्या ओळखीत एखादा चांगला मुलगा असेल तर कळेल. मी जरा माहिती लिहून आणलीये, तेवढी ग्रुपवर टाकता का?” असं म्हणून त्यांनी एक चिठ्ठी काकांच्या हातात दिली.

चिठ्ठीत लिहिलं होतं: ‘मुलगी गोरी, स्मार्ट, एम.एस्सी. झाली आहे. मुलगा निर्व्यसनी, आयटीमध्ये पॅकेज किमान पंधरा लाख, आणि स्वतःचा फ्लॅट असलेला हवा. कुंडलीत थोडा मंगळ आहे.’

भिडे काकांनी चिठ्ठी वाचली आणि त्यांची भुवई वर गेली. “वहिनी, ‘स्मार्ट’ म्हणजे काय? चपळ की हुशार? आणि ‘पॅकेज’ हा शब्द तर मालवाहतुकीत वापरतात. माणसाचा पगार मोजायला पॅकेज कसले? मी हे योग्य शब्दांत रूपांतरित करतो.”

देशपांडे काकूंनी मुकाट्याने मान डोलावली. काकांनी मग आपल्या साहित्यिक प्रतिभेला आणि ज्योतिषशास्त्राच्या तोकड्या ज्ञानाला एकत्र केलं. संध्याकाळी सहा वाजता, जेव्हा लोक ऑफिसमधून घरी परतत होते, तेव्हा तिसरा संदेश आला:

“मंगल परिणय विषयक: श्रीमती देशपांडे यांच्या भाचीकरिता अनुरूप वराची आवश्यकता आहे. कन्या गौरवर्णीय, चंचल तसेच विज्ञान शाखेत पारंगत आहे. अपेक्षित वर हा कोणत्याही प्रकारच्या मद्य-धूम्रपानादी दुर्गुणांपासून अलिप्त असावा. तो संगणक क्षेत्रात कार्यरत असून त्याची वार्षिक द्रव्यप्राप्ती किमान पंधरा लक्ष मुद्रा इतकी असावी, तसेच त्याचे स्वतःच्या मालकीचे गृह असावे. विशेष सूचना: कन्येच्या पत्रिकेत भौम ग्रहाची वक्रदृष्टी असल्याने, वराच्या ठिकाणी त्या उग्रतेचा सामना करण्याचे नैसर्गिक सामर्थ्य असावे. इच्छुकांनी पुराव्यानिशी संपर्क साधावा.”

आता मात्र सोसायटीतल्या लोकांचं हसून हसून मुरकुंड्या वळायची पाळी आली. ‘भौम ग्रहाची वक्रदृष्टी’ आणि ‘उग्रतेचा सामना करण्याचे सामर्थ्य’ वाचून देशपांडे काकूंच्या भाचीने—मनूने—मावशीशी बोलणंच टाकलं. “मावशी, मी काय तुला रणचंडिका वाटते का गं? आता कोण करेल माझ्याशी लग्न?” म्हणून ती रडायलाच लागली.

पण खरा कडेलोट झाला तो दुसऱ्या दिवशी, म्हणजे बुधवारी सकाळी.

तळमजल्यावर राहणारे लेले आणि पहिल्या मजल्यावरचे पेंडसे यांच्यात गेली पाच वर्षं एकाच विषयावरून महाभारत सुरू होतं. विषय होता—गॅलरीत वाळत घातलेल्या कपड्यांमधून ठिबकणारं पाणी आणि वरून खाली पडणारा कचरा.

बुधवारी सकाळी पेंडश्यांच्या गॅलरीतून नेहमीप्रमाणे कपड्यांचं पाणी लेल्यांच्या गॅलरीत टपकलं. लेल्यांनी वर बघून नेहमीप्रमाणे शिव्यांची लाखोली वाहिली, पण पेंडश्यांनी आत जाऊन दार लावून घेतलं. मग लेल्यांनी व्हॉट्सॲप ग्रुपवर पेंडश्यांची लक्तरे टांगायचं ठरवलं. पण ग्रुप तर बंद! मग लेले तावातावाने भिडे काकांच्या घरी गेले.

“भिडे! आताच्या आता ग्रुपवर टाका की पहिल्या मजल्यावरच्या लोकांना कपडे पिळायची अक्कल नाही. रोज माझ्या तुळशीच्या कुंडीत यांच्या धोतराचं पाणी पडतं. आणि काल तर चक्क केसांचा गुंतवळ पडला होता. यांना सांगा, खाली माणसं राहतात, डुकरांचा गोठा नाहीये हा!”

लेले निघून गेल्यावर पंधराच मिनिटांत पेंडसे आले.

“प्रभाकरपंत, या लेल्याला समज द्या बरं का! सकाळी सहा वाजता भजनाच्या नावाखाली मोठ्याने रेडिओ लावतो. आणि दुपारी आमच्या दारासमोरच्या पॅसेजमध्ये स्वतःची जुनी स्कूटर अशी लावतो की आम्हाला चालताही येत नाही. टाका ग्रुपवर, म्हणावं आधी स्वतःचं अंगण झाडा, मग दुसऱ्याच्या कपड्यांकडे बघा!”

भिडे काका आता चांगलेच पेचात पडले. दोघेही सोसायटीचे जुने सभासद. दोघांचेही निरोप टाकणं भाग होतं, पण शांतिकुंजची प्रतिष्ठाही जपायची होती. शिवाय आदल्या दिवशीच्या तिन्ही प्रकरणांचा—म्हणजे पाणी गळती, हरवलेला पांढरा कुत्रा आणि वधू-वर संशोधन—अजून सोक्षमोक्ष लागलेला नव्हता.

भिडे काकांनी मग शांतपणे बसून एक एकत्रित, सर्वसमावेशक आणि अत्यंत शिष्टसंमत असा मसुदा तयार केला. त्यांनी विचार केला, सगळ्याच तक्रारी एकत्र गुंफल्या तर ग्रुपवर मेसेजची संख्याही वाढणार नाही आणि एकोपाही राहील.

बुधवारी सकाळी दहा वाजता ‘शांतिकुंज अधिकृत’वर एक महाकाव्य अवतरलं:

“सदस्यगणहो, आजचा दिवस परस्पर सामंजस्याचा आहे. कालच्या ऊर्ध्व जलकुंभाच्या गळतीप्रमाणेच, आज सदनिका क्र. ५ (पेंडसे) यांच्या सज्जातून ओल्या वस्त्रांचे जलसिंचन सदनिका क्र. १ (लेले) यांच्या तुळशीवृंदावनावर होत असल्याची तक्रार प्राप्त झाली आहे. सोबतच, वरील मजल्यावरून खाली पडलेला केसांचा पुंजका पाहता, काल बेपत्ता झालेला श्रीमती चौबळ यांचा ‘हिमतुषार’ नामक केसाळ श्वान पेंडसे यांच्या सज्जात लपला असण्याची दाट शक्यता आहे. तरी पेंडसे यांनी वस्त्रे नीट पिळून वाळत घालावीत व सज्जाची झडती घ्यावी.

दुसरीकडे, श्री. लेले यांनी प्रभातकाळी ध्वनिक्षेपकाचा आवाज मर्यादित ठेवावा व आपले द्विचाकी वाहन सार्वजनिक मार्गिकेत आडवे लावून वाहतुकीस खोळंबा करू नये. उभय पक्षांनी हे लक्षात घ्यावे की, आपल्या संस्थेत श्रीमती देशपांडे यांच्या भाचीसाठी उच्चभ्रू स्थळे पाहणे सुरू असून, पंधरा लक्ष मुद्रा कमावणारे भावी जावई संस्थेत येण्याची शक्यता आहे. अशा वेळी ओले धोतर, केसांचे पुंजके आणि आडव्या लावलेल्या दुचाक्या पाहून त्यांच्या मनात संस्थेविषयी कलुषित भावना निर्माण होऊ शकते. तरी सर्वांनी शांतता राखावी. — प्र. गो. भिडे, कार्यवाह.”

हा मेसेज पडल्यावर पुढची दहा मिनिटं सोसायटीत स्मशानशांतता पसरली. आणि अकराव्या मिनिटाला जो हलकल्लोळ माजला, त्याला तोड नव्हती!

चौबळ बाईंना वाटलं की पेंडश्यांनीच त्यांचा स्नोई चोरून गॅलरीत लपवून ठेवलाय आणि त्याचे केस कापून खाली फेकलेत! त्या हातात लाटणं घेऊन थेट पेंडश्यांच्या दारावर धडकल्या.

तिकडे पेंडसे काकूंनी “आम्ही काय कुत्रे चोरणारे वाटलो का तुम्हाला? तो केसांचा गुंतवळ माझ्या सासूबाईंच्या विगचा होता!” असं म्हणून चौबळ बाईंशी झुंज सुरू केली.

खाली लेल्यांनी पेंडश्यांच्या नावाने बोटं मोडत आपली स्कूटर पॅसेजमधून काढून थेट भिडे काकांच्या खिडकीखाली नेऊन लावली.

आणि या सगळ्यात कहर म्हणजे, नेमका त्याच वेळी देशपांडे काकूंच्या भाचीला—मनूला—बघायला एक मुलगा आणि त्याचे आई-वडील सोसायटीच्या आवारात शिरले. मुलगा खरोखरच आयटीत होता आणि त्याचं पॅकेजही अठरा लाख होतं.

ते पाहुणे जिन्यापाशी आले, तर पहिल्या मजल्यावर चौबळ बाई आणि पेंडसे काकूंचा ‘हिमतुषार’ आणि ‘सासूबाईंचा विग’ या विषयावरून तारस्वरात संवाद सुरू होता. तळमजल्यावर लेले काका हातातल्या पाण्याच्या पाइपने वरच्या गॅलरीच्या दिशेने नेम धरण्याचा सराव करत होते, आणि वरून कुळकर्णी काका “अहो भिडे, तो नळ-कारागीर म्हणजे प्लंबर अजून आला नाही, माझी मुख्य नियंत्रक झडप अजूनही गळतेच आहे!” असं ओरडत खाली येत होते.

पाहुण्यांनी एकमेकांकडे पाहिलं. मुलाच्या वडिलांनी हळूच विचारलं, “अहो, ही शांतिकुंज सोसायटीच ना?”

तेवढ्यात तिथे खजिनदार पाटणकर आले. पाटणकर आधीच भिडे काकांवर खार खाऊन होते. त्यांनी पाहुण्यांकडे पाहिलं, त्यांच्या हातातला मिठाईचा पुडा पाहिला आणि त्यांना लगेच अंदाज आला.

पाटणकर अत्यंत गंभीर चेहऱ्याने म्हणाले, “हो, हीच शांतिकुंज संस्था. तुम्ही बहुतेक त्या भौम ग्रहाची वक्रदृष्टी असलेल्या कन्येसाठी आलेले दिसताय. तुमची वार्षिक द्रव्यप्राप्ती पंधरा लक्ष मुद्रा आहे ना? नसेल तर आत्ताच परत जा, कारण आमचे कार्यवाह भिडे काका वरच्या मजल्यावर शुद्धलेखनाची छडी घेऊन बसले आहेत.”

पाहुण्यांनी जो धूम ठोकला, ते थेट टिळक रोडला जाऊनच थांबले!

गुरुवारी सकाळी सोसायटीच्या आवारात एक अघोषित युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली होती. देशपांडे काकूंचा मोडलेला लग्नाचा बेत, चौबळ बाईंचा अजूनही न सापडलेला स्नोई (जो खरं तर वॉचमनच्या केबिनमध्ये बिस्किटं खाऊन गुमान झोपला होता), लेले-पेंडसे यांचं विकोपाला गेलेलं भांडण आणि कुळकर्णींची गळती टाकी—या सगळ्यांचं केंद्रस्थान आता भिडे काकांचा दरवाजा बनला होता.

सकाळी अकराला पंचवीस-तीस सभासदांचा मोर्चा भिडे काकांच्या घराबाहेर जमा झाला.

“भिडे काका, बाहेर या! आताच्या आता तो ग्रुप पूर्वीसारखा करा!” पाटणकरांनी घोषणा दिली.

“आमचं आम्हाला भांडू द्या, तुमच्या शुद्ध मराठीत आमची भांडणं नकोत!” लेल्यांनी साथ दिली.

“माझ्या स्नोईला हिमतुषार म्हणायची तुमची हिंमतच कशी झाली?” चौबळ बाईंनी आघाडी उघडली.

भिडे काकांनी आतूनच खिडकीची एक फट उघडली. बाहेरचा तो रौद्र जनसमुदाय पाहून त्यांच्या छातीत धस्स झालं. आता जर ग्रुपची सेटिंग बदलली नाही, तर हे लोक आपला चष्मा फोडतील आणि शब्दकोश जाळून टाकतील याची त्यांना खात्री पटली. पण सेटिंग बदलायची कशी? काल रात्री दोन वाजेपर्यंत त्यांनी मोबाईल मधली सगळी बटणं दाबून पाहिली होती. उलट त्या नादात त्यांच्या मोबाईलची भाषा बदलून ती गुजराती झाली होती! आता तर त्यांना स्वतःलाच मेसेज कुठून टाईप करायचा ते कळत नव्हतं.

तेवढ्यात गर्दीतून वाट काढत ‘सी-विंग’मधला तो आयटीवाला तरुण मुलगा—सोहम—पुढे आला.

“काका, दार उघडा. मी बघतो काय प्रॉब्लेम आहे तो.”

भिडे काकांनी कपाळावरचा घाम पुसत, थरथरत्या हातांनी दार उघडलं. सोहम आत आला. काकांनी आपला मोबाईल एखाद्या बॉम्बसारखा त्याच्या हातात दिला.

“हे बघ बाळा, या भ्रमणध्वनीने अचानक गुर्जर भाषा धारण केली आहे. आणि ती ‘एक खिडकी योजना’ बंद करून पूर्वीप्रमाणे सर्वसमावेशक लोकशाही पद्धत कशी सुरू करायची, याचे तंत्र काही केल्या माझ्या आकलनात येत नाहीये.”

सोहमने मोबाईल घेतला. त्याच्या चेहऱ्यावर एक मिश्कील हसू उमटलं. त्याने आधी गुजराती भाषा बदलून परत इंग्रजी केली. मग व्हॉट्सॲपच्या सेटिंगमध्ये जाऊन ‘ओन्ली ॲडमिन्स’चा पर्याय बदलून ‘ऑल पार्टिसिपंट्स’ केला. अवघ्या वीस सेकंदात खेळ खल्लास!

पण मोबाईल परत काकांच्या हातात देण्यापूर्वी सोहमच्या डोक्यात एक पुणेरी किडा वळवळला. त्याने हळूच पाटणकर काकांकडे पाहिलं. पाटणकरांनी डोळ्यांनीच ‘करून टाक!’ असा इशारा केला.

सोहमने आणखी दोन-तीन सेकंद स्क्रीनवर बोटं फिरवली आणि मोबाईल भिडे काकांच्या हातात देत तो म्हणाला, “झालं काका! आता सगळे मेसेज करू शकतील. फक्त एक नवीन अपडेट आलंय व्हॉट्सॲपचं, त्यामुळे एक छोटा बदल करावा लागलाय.”

“कोणता बदल?” काकांनी शंकेने विचारलं.

“काही नाही, तुमच्या मोबाईलवर ताण येऊ नये म्हणून व्हॉट्सॲपने आता तुम्हाला ‘मॉडरेटर’ पदावरून विश्रांती दिली आहे. आता तुम्ही मेसेज वाचू शकाल, पण पुढचे काही दिवस तुम्हाला स्वतःला काही टाईप करता येणार नाही. कंपनीचाच नियम आहे!”

खरं तर सोहमने भिडे काकांनाच ग्रुपच्या ॲडमिन पदावरून काढून टाकलं होतं आणि स्वतःसह पाटणकर काकांना ॲडमिन केलं होतं. पण भिडे काकांना कंपनीचा नियम म्हटल्यावर काही बोलताच येईना. त्यांनी सुटकेचा निश्वास टाकला. “चला, निदान लोकांचा रोष तरी शांत होईल!”

मोर्चा पांगला. लोक आपापल्या घरी गेले. आणि पुढच्याच मिनिटाला ‘शांतिकुंज अधिकृत’ ग्रुपवर मेसेजेसचा पाऊस पडायला सुरुवात झाली.

भिडे काकांनी सोफ्यावर बसून चहाचा कप हातात घेतला आणि त्यांनी ग्रुप उघडला.

पहिलाच मेसेज साठेंचा पडला होता. लाल गुलाबाच्या फुलावर हिरव्या अक्षरात लिहिलं होतं— “शूभ दूपार! आजचा सुवीचार: माणसाने नेहमी गोड बोलावे.”

एकाच वाक्यात तीन-तीन उकार आणि वेलांट्यांचे खून झालेले पाहून भिडे काकांचा रक्तदाब एकदम वाढला. त्यांनी तावातावाने साठेंना झापण्यासाठी खाली बोट नेलं, पण खाली लिहायची पट्टीच नव्हती! तिथे फक्त पाटणकरांनी टाकलेला एक मेसेज चमकला:

“आजपासून ग्रुपवर कोणीही शुद्धलेखनाच्या चुका काढू नयेत. ज्यांना भाषेचा त्रास होत असेल, त्यांनी आपला चष्मा काढून मोबाईल पाहावा. — आपला नम्र, पाटणकर (नूतन ॲडमिन).”

भिडे काकांनी हताशपणे मोबाईल बाजूला ठेवला, डोळे मिटले आणि मनातल्या मनात ‘शूभ दूपार’ शुद्ध करून वाचायचा प्रयत्न करू लागले. सदाशिव पेठेतली एक ते चारची शांतता पुन्हा एकदा प्रस्थापित झाली होती!