याच सूचनेवर इतर मॉडेल्सनी काय लिहिलं

मंडळी, तुम्हाला म्हणून सांगतो, विज्ञान लई पुढं गेलंय हे खरंय; पण त्यानं आमच्या गावची जी काही पंचायत करून ठेवलीय ना, ती काय विचारू नका! म्हणजे बघा की, कुठं तो आभाळात फिरणारा उपग्रह आणि कुठं आमचं सातशे उंबऱ्यांचं पिंपळगाव! त्या उपग्रहाच्या पोटात काय दुखावं, आणि त्यानं नेमकी आमच्या गावच्या वेशीवरच वक्रदृष्टी का टाकावी, हे कोडं अजून कुणालाच सुटलेलं नाही.

आता आमचं पिंपळगाव आणि शेजारचं चिंचवाडी, ह्यांच्यातलं वैर म्हणजे अगदी रामायणातल्या वाली-सुग्रीवासारखं! नाही, म्हणजे नेमकं भांडण कशावरून सुरू झालं होतं, हे आता पारावर बसणाऱ्या नव्वद वर्षांच्या आबा म्हाताऱ्याला पण आठवत नाही. पण भांडण मात्र इमानदारीत तीन पिढ्यांपासून चालू आहे. आमची गुरं त्यांच्या शिवारात गेली की हे दांडकी घेऊन मागं लागणार, आणि त्यांची पोरं आमच्या विहिरीत पोहायला आली की आम्ही त्यांचे कपडे लपवून ठेवणार! बैलगाडा शर्यतीपासून ते भजनाच्या स्पर्धेपर्यंत, सगळीकडं नुसती ईर्ष्या! चिंचवाडीच्या नावानं बोटं मोडल्याशिवाय आमच्या सरपंचांचा- म्हणजे तात्यासाहेबांचा- चहासुद्धा घशाखाली उतरत नाही.

तर अशात, मागच्या महिन्यात एक दिवस दुपारी बाराच्या सुमारास एक पांढरी सुमो गाडी धुरळा उडवत गावात आली आणि थेट मारुतीच्या पारासमोर उभी राहिली. पारावर नेहमीप्रमाणे आमची बिनकामाची बैठक जमलेलीच होती. गाडीतून तीन-चार माणसं खाली उतरली. अंगात इन केलेले शर्ट, डोळ्याला काळे गॉगल आणि हातात कसलीतरी तीन पायाची दुर्बिणीसारखी यंत्रं! त्यांच्यातले मुख्य साहेब म्हणजे भूमापन खात्याचे शिंदे साहेब. आल्या आल्या त्यांनी आपला गॉगल कपाळावर चढवला आणि ग्रामसेवक कुलकर्णीला हाक मारली.

कुलकर्णी दप्तराची पिशवी बगलेत मारून पळतच आला. मागून तात्यासाहेब सरपंच आपली पांढरीशुभ्र विजार सावरत आणि मिशांवर ताव देत हजर झाले. पाहुणे सरकारी म्हटल्यावर तात्यांनी लगेच पोराला पिटाळलं, "अरे गण्या, साहेबांसाठी स्पेशल कटिंग टाक रे फक्कडपैकी!"

शिंदे साहेबांनी हातातला नकाशा पारावर पसरला आणि ते तीन पायाचं यंत्र वेशीच्या मधोमध रोवलं. एक डोळा बारीक करून त्या यंत्रातून ते कधी मारुतीच्या कळसाकडं बघायचे, तर कधी आभाळात बघायचे. तात्यासाहेबांनी हळूच विचारलं, "काय साहेब, काय नवीन योजना-बिजना आणली काय गावासाठी? गटारीचं काम काढायचंय म्हणता?"

शिंदे साहेबांनी यंत्रावरून डोळा न काढताच उत्तर दिलं, "गटारीचं राहू द्या हो सरपंच, इथं तुमचं गावच जाग्यावर नाहीये!"

"आं? गाव जाग्यावर नाही म्हणजे? कुठं पळून गेलंय काय?" तात्यांनी डोळे मोठे केले.

साहेबांनी तो तीन पायाचा स्टँड गुंडाळला आणि एक मोठा श्वास घेऊन बॉम्ब टाकला, "सरपंच, सरकारनं आता उपग्रहाद्वारे म्हणजेच सॅटेलाईटने राज्यातल्या सगळ्या जमिनींची आणि गावांची नव्यानं अचूक मोजणी सुरू केली आहे. जुन्या काळात साखळदंडानं केलेल्या मोजण्यात लई चुका झाल्यात. आता जीपीएसच्या नव्या रीडिंगनुसार, तुमच्या पिंपळगावची पूर्व बाजूची वेस तीनशे मीटर आत आहे!"

पारावर एकदम शांतता पसरली. आबा म्हाताऱ्यानं कानाला हात लावून विचारलं, "काय म्हणतोय ह्यो चष्मेवाला? तीनशे मीटर काय?"

ग्रामसेवक कुलकर्णीच्या हातातला पेन खाली पडला. त्यानं चष्मा पुसत नकाशात डोकं घातलं, "साहेब, तीनशे मीटर आत म्हणजे... म्हणजे नक्की कुठपर्यंत?"

शिंदे साहेबांनी छडीनं थेट पाराच्या मागं असलेल्या आमच्या ग्रामपंचायत कचेरीकडं आणि त्याच्या पलीकडच्या तात्यासाहेबांच्या दुमजली वाड्याकडं बोट दाखवलं. "इथून मागं त्या चिंचेच्या झाडापर्यंत! ही सगळी तीनशे मीटरची पट्टी आता अधिकृतपणे शेजारच्या चिंचवाडीच्या हद्दीत जातेय. कारण चिंचवाडीची जुनी वेस तीनशे मीटर पुढं सरकली आहे!"

हे ऐकणं म्हणजे तात्यासाहेबांच्या कानात कोणीतरी उकळतं तेल ओतल्यासारखं होतं. तात्यांची मिशी थरथरायला लागली. डोळे वटारून ते ओरडले, "अवो साहेब, शुद्धीवर हायसा का? अहो, त्या चिंचेच्या झाडाच्या इकडं आमचं मारुतीचं मंदिर हाय, ही ग्रामपंचायतीची कचेरी हाय, आणि खुद्द माझं- म्हणजे पिंपळगावच्या सरपंचांचं घर हाय! हे सगळं काय आता चिंचवाडीत गेलं म्हणायचं?"

"मी नाही म्हणत सरपंच, तो वर आभाळात फिरणारा सॅटेलाईट म्हणतोय!" शिंदे साहेबांनी वर बोट दाखवलं. "कागदोपत्री नकाशे आता अपडेट झालेत. उद्यापासून मारुतीचं मंदिर, तुमची कचेरी आणि तुमचा वाडा हे सगळं चिंचवाडी गावच्या हद्दीत मोडणार. आम्ही आता तिकडं चिंचवाडीच्या पाटलांना पण ही नोटीस द्यायला निघालोय."

चहाचा कप घेऊन आलेला गण्या तसाच तोंड वासून उभा राहिला. साहेबांनी चहाचा एक घोट घेतला, आपल्या गाडीत बसले आणि भुर्रकन निघून गेले. पण जाताना गावात असा काही धुराळा उडवून गेले की, कुणालाच कुणाचं तोंड दिसेना!

तात्यासाहेब पांढऱ्याफटक पडलेल्या चेहऱ्यानं पारावर धपकन बसले. आबा म्हाताऱ्यानं आपल्या बोळक्या तोंडानं विचारलं, "तात्या, म्हणजे आता आपण झोपायला आपल्या घरात आणि उठायला चिंचवाडीत व्हय रे?"

"गप बस रे म्हाताऱ्या!" तात्या खेकसले. "अरे कुलकर्णी, काय भानगड हाय ही? अरे मी पिंपळगावचा सरपंच! आणि माझं घर चिंचवाडीत? म्हणजे मी आता राहायचं त्या सर्जेराव पाटलाच्या गावात? ज्याच्या घरावरून मी कधी थुंकत सुद्धा गेलो नाही, त्याला आता घरपट्टी भरायची?"

तोवर ही बातमी वाऱ्यासारखी पंचक्रोशीत पसरली होती. आणि आमच्या जखमेवर मीठ चोळायला तासाभरातच चिंचवाडीचे सरपंच सर्जेराव पाटील आपल्या दहा-बारा कार्यकर्त्यांचा लवाजमा घेऊन, ढोल-ताशे बडवत वेशीवर हजर झाले! सर्जेरावांची छाती फुगून छप्पन इंचाची झाली होती. हातात गुलालाची पिशवी होती. येताच त्यांनी पहिला गुलाल आमच्या वेशीच्या दगडावर उधळला.

"यावं यावं तात्यासाहेब!" सर्जेरावानं गालातल्या गालात खोचक हसत हात जोडले. "अहो, आता तुम्ही आमचे गावकरी झालात! आमच्या चिंचवाडीत तुमचं सहर्ष स्वागत हाय! काय रं पोरांनो, तात्यांच्या वाड्यासमोरचं गटार उद्याच साफ करून घ्या बरं का! शेवटी आमच्या गावचे नवीन रहिवासी हायत ते! त्यांना त्रास नको व्हायला!"

तात्यांच्या तळपायाची आग मस्तकात गेली. ते धोतराचा काचा सावरत पुढं सरसावले, "अरे ए सर्ज्या, जास्त शहाणपणा करू नकोस! तो वरचा तुमचा सॅटेलाईट काय म्हणतोय ते म्हणू दे, हिथं खाली जमिनीवर अजून तात्याचाच कायदा चालतोय! एकाची जरी टाच आमच्या वेशीच्या आत पडली, तर तंगडी तोडून हातात देईन!"

"अरे तात्या, चिडताय कशाला?" सर्जेराव पारावर पाय ठेवत म्हणाला, "आता हा पार आमचा, हा मारुती आमचा आणि ही समोरची ग्रामपंचायत पण आमचीच! कुलकर्णी भाऊ, उद्यापासून आमच्या चिंचवाडीच्या दप्तराची कामं ह्याच कचेरीत बसून करायची हं!"

बिचारा कुलकर्णी! तो तर दोन पाट्यांच्या मधे अडकलेल्या गव्हासारखा चिरडला गेला होता. "अहो पाटील, मी पिंपळगावचा ग्रामसेवक आहे! कचेरी तुमच्या हद्दीत आली म्हणून काय झालं, आतली खुर्ची आणि फायली तर पिंपळगावच्याच आहेत ना!"

"असं कसं?" सर्जेरावाचा एक कार्यकर्ता पुढं येऊन म्हणाला, "झाड आमच्या शेतात आणि आंबे तुमच्या घरात? असं चालायचं नाही! जमीन आमची तर त्यावरची बिल्डिंग पण आमचीच!"

आता मात्र गावातले तरुण पोरं भडकले. बाह्या वर सारल्या गेल्या. लाठ्या-काठ्यांची जुळवाजुळव व्हायला लागली. पण तेवढ्यात आबा म्हाताऱ्यानं आपली काठी जमिनीवर आपटली. "थांबा रं! डोकी फोडून काय सॅटेलाईट खाली येणार हाय का? अरे, भांडण कचेरीचं नाहीच, भांडण हाय आपल्या जागृत मारुतीचं! पुढच्या आठवड्यात हनुमान जयंतीची जत्रा हाय. सालाबादप्रमाणे मारुतीला शेंदूर कोण फासणार? आणि कुस्त्यांचा फड कोणाच्या नावानं भरणार?"

हा प्रश्न मात्र एकदम वर्मी लागला. आमचा वेशीवरचा मारुती म्हणजे दोन्ही गावांचं श्रद्धास्थान, पण मालकी पिंपळगावची! म्हणून तर दरवर्षी जत्रेत चिंचवाडीच्या लोकांना मानपान कमी असायचा. आता जर मंदिरच चिंचवाडीत गेलं, तर यंदाची जत्रा चिंचवाडी भरणार, आणि पिंपळगावचे लोकं पाहुणे म्हणून येणार! ही कल्पनाच तात्यांना सहन होईना.

त्या दिवशी संध्याकाळी पिंपळगावची आणीबाणीची ग्रामसभा भरली. पण कुठं? तर गावातल्या शाळेच्या पटांगणात! कारण ग्रामपंचायत कचेरीत बसायचं म्हणजे चिंचवाडीत जाऊन बसण्यासारखं होतं! तात्यांनी तर प्रतिज्ञाच केली होती की, जोवर हा सीमावाद मिटत नाही, तोवर ते स्वतःच्या घरात सुद्धा पाऊल ठेवणार नाहीत! कारण घर चिंचवाडीत गेलं होतं ना! त्यांनी आपली गादी आणि उशी उचलून थेट शाळेच्या व्हरांड्यात टाकली होती.

रात्री तात्यांच्या कारभारणीने- म्हणजे आमच्या वहिनीसाहेबांनी- जेवणाचं ताट आणून वेशीच्या जुन्या रेषेवर ठेवलं. आता नव्या मोजणीप्रमाणे तात्यांचं घर पलीकडं आणि तात्या अलीकडं! वहिनी तिथं उभ्या राहून ओरडल्या, "अहो, आता जेवायला तरी घरात या की! त्या सॅटेलाईटच्या नादानं काय उपाशी मरणार हायसा का?"

तात्यांनी इकडूनच बाणासारखं उत्तर सोडलं, "तुला सांगतोय पार्वती, मी पिंपळगावचा प्रथम नागरिक हाय! मी परक्या गावात अन्न ग्रहण करणार नाही! तू ते ताट घेऊन तीनशे मीटर इकडं चिंचेच्या झाडाखाली ये, तिथं बसून जेवतो मी!"

"अहो, मी कशाला येऊ पाय तुडवत? माझं माहेर पण चिंचवाडीचंच हाय की! मला बरंच झालं, बसल्या जागी माहेरी आल्यासारखं वाटतंय!" वहिनींनी असा टोमणा मारल्यावर तर तात्यांनी कपाळावरच हात मारून घेतला. पारावरची पोरं गालातल्या गालात खुदुखुदु हसायला लागली. गावात एकच हशा पिकला, पण तात्यांच्या डोळ्यात मात्र पाणी तराळलं होतं.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी तर कहरच झाला. कुलकर्णी ग्रामसेवक कचेरी उघडायला गेला, तर कचेरीच्या दाराबाहेर चिंचवाडीचे सर्जेराव पाटील खुर्ची टाकून बसलेले! कुलकर्णीनं कुलूप उघडलं आणि तो आत जाणार, तेवढ्यात सर्जेरावानं त्याला अडवलं. "कुलकर्णी भाऊ, कचेरीच्या पायरीपर्यंत आमची चिंचवाडी हाय. तिथून आत पाय टाकायचा असेल, तर आमच्या ग्रामपंचायतीचा 'प्रवेश कर' भरावा लागेल!"

कुलकर्णीनं डोक्याला हात लावला. तो म्हणाला, "अहो पाटील, मग मी काम कुठं करू?"

तेवढ्यात आमचे तात्यासाहेब धोतर सावरत तिथं आले. त्यांनी आपल्या पोरांना फर्मान सोडलं, "अरे पोरं हो, आणा रे ती आपली मोठी शिडी!"

तात्यांच्या डोक्यात काय शिजतंय कुणालाच कळेना. पोरांनी एक भलीमोठी बांबूची शिडी आणली. चिंचेचं झाड- जिथून आता नवीन वेस सुरू होत होती- ते ग्रामपंचायतीच्या कचेरीला अगदी खेटूनच होतं. म्हणजे झाडाचं खोड पिंपळगावात आणि कचेरी चिंचवाडीत! तात्यांनी ती शिडी चिंचेच्या झाडाला लावली आणि थेट कचेरीच्या मागच्या खिडकीत उतरवली!

"कुलकर्णी!" तात्यांनी हुकूम सोडला, "ह्या शिडीनं वर चढायचं, चिंचेच्या फांदीवरून थेट खिडकीतून आत उडी मारायची! दारातून जायचं नाही, म्हणजे ह्या चिंचवाडीच्या जकातीचा प्रश्नच येत नाही! जमीन त्यांची असली म्हणून काय झालं, हवा तर आपल्या बापाचीच हाय ना!"

आता पंचायतीचं कामकाज सुरू झालं ते असंच! अंगात सफारी सूट घातलेला आणि बगलेत दप्तर मारलेला आमचा पन्नास वर्षांचा कुलकर्णी ग्रामसेवक, रोज सकाळी माकडासारखा शिडीवरून चढून चिंचेच्या फांदीवरून कचेरीच्या खिडकीत उतरायचा! आणि एखाद्या गावकऱ्याला सात-बाराचा उतारा किंवा रहिवासी दाखला हवा असेल, तर तो खाली चिंचेच्या झाडाखाली उभा राहायचा. कुलकर्णी वरून खिडकीतून दोरा बांधून कागद खाली सोडायचा आणि खालून गावकरी दोऱ्याला बांधून सहीचा अंगठा किंवा फीचे पैसे वर पाठवायचा!

अहो, दोन दिवसांत ही बातमी तालुक्याला गेली. लोकं कामं सोडून आमच्या ग्रामपंचायतीचं हे 'हवाई कामकाज' बघायला गर्दी करायला लागले! सर्जेराव पाटील खाली खुर्चीवर बसून दात ओठ खात राहायचे, पण काय करणार? कायद्यानं कोणीच चिंचवाडीच्या जमिनीवर पाय ठेवत नव्हतं!

पण खरा पेच उभा राहिला तो मारुतीच्या मंदिरावरून! जत्रा अवघ्या चार दिवसांवर आली होती. मंदिराची रंगरंगोटी करायची होती. सकाळी नऊच्या सुमारास आमचे पिंपळगावचे पोरं हातात भगव्या रंगाचे डबे आणि ब्रश घेऊन मंदिराकडं गेले, तर तिथं आधीच चिंचवाडीचे लोकं पिवळ्या रंगाचे डबे घेऊन हजर!

"मंदिर आमच्या गावात हाय, यंदा मंदिराला पिवळा रंग देणार!" सर्जेरावांचा हट्ट.

"अरे मंदिर कोणाच्या बी गावात असू दे, देव आमचा हाय! त्याला भगवाच रंग लागणार!" तात्यांचा पवित्रा.

दोन्ही बाजूंचे लोकं मंदिराच्या भिंतीजवळ उभे राहिले. मारुतीच्या गाभाऱ्याचा कळस बरोबर अशा जागी होता की, शिंदे साहेबांच्या त्या सॅटेलाईटच्या रेषेने मारुतीच्या मूर्तीचे सुद्धा दोन भाग केले होते! म्हणजे मारुतीचा उजवा हात आणि गदा पिंपळगावच्या बाजूला झुकलेली, आणि डावा पाय व शेपूट चिंचवाडीच्या दिशेला!

शेवटी तोडगा काय निघाला? तर जिकडचा भाग ज्याच्या गावात, तिकडं त्यांनी आपला रंग द्यायचा! मग काय, दुपारपर्यंत आमच्या मारुतीरायाची अशी काही अवस्था झाली की बघवत नव्हतं! मंदिराची अर्धी भिंत भगवी, अर्धी पिवळी! मारुतीचा उजवा गाल शेंदरी, तर डावा गाल पिवळाधमक! अहो, साक्षात हनुमंताला सुद्धा आपण नक्की कुठल्या गावचे आहोत आणि लंकेला जाताना आता कोणाच्या परवानगीनं उड्डाण करायचं, असा प्रश्न पडला असेल!

रात्रीच्या वेळी पारावर- म्हणजे चिंचवाडीत गेलेल्या पारापासून तीनशे मीटर अलीकडं, चिंचेच्या झाडाखाली नवीन बनवलेल्या तात्पुरत्या पारावर- आमची बैठक बसली होती. तात्यासाहेब तर अगदी खंगूनच गेले होते. तीन दिवसांत माणूस दहा वर्षांनी म्हातारा दिसू लागला होता. ना घर राहिलं होतं, ना दार, ना देव!

तेवढ्यात आबा म्हाताऱ्यानं आपली तंबाखूची चंची काढली. चुना मळत मळत म्हातारा म्हणाला, "तात्या, एक विचारू का? ह्यो जो कोण तो उपग्रह का काय म्हणत्यात, तो कुठं असतोय रं?"

"अहो आबा, तो आभाळात असतोय. वर लई उंचावर फिरत असतोय," कुलकर्णीनं शहाणपणा केला.

"बरं, मग त्या उपग्रहाला कसं कळतंय की आपली वेस कुठं हाय आणि चिंचवाडीची कुठं हाय?" आबानं पुढचा प्रश्न टाकला.

कुलकर्णी म्हणाला, "अहो, शिंदे साहेबांनी सांगितलं ना! इंग्रजांच्या काळापासून आपल्या जुन्या नकाशावर वेशीची खूण म्हणून काय लिहिलंय? तर 'वेशीचा काळा दगड आणि त्यापुढं दहा पावलांवर असलेलं मारुतीचं देऊळ'! आता साहेबांनी दुर्बिणीतून आणि त्या यंत्रातून मोजमाप घेतलं, तेव्हा त्यांना वेशीचा मुख्य दगड आपल्या चिंचेच्या झाडाजवळ सापडला! म्हणून त्यांनी तिथून मोजणी केली!"

हे ऐकताच आबा म्हातारा जो खोकला, तो थांबेचना! खोकता खोकता म्हाताऱ्याच्या डोळ्यातून पाणी आलं, पण तो हसत सुद्धा होता. तात्यांनी वैतागून विचारलं, "काय झालं रं म्हाताऱ्या? मरायची वेळ आली काय तुझी? हसतोयस कशाला?"

आबानं धोतराच्या सोग्यानं डोळे पुसले आणि तंबाखूची एक मोठी चिमूट दाढेखाली दाबून तो म्हणाला, "अरे येड्यांनो! तुमच्या त्या शिंदे साहेबाला आणि त्याच्या उपग्रहाला अक्कल न्हाई, पण तुम्हाला बी न्हाई का रं? अरे, त्या चिंचेच्या झाडाखाली जो दगड गाडलाय ना, तो काय वेशीचा दगड हाय व्हय?"

"मग कशाचा हाय?" आम्ही सगळे एकदमच ओरडलो.

आबा म्हातारा भूतकाळात रमल्यासारखा सांगू लागला, "अरे, ही पन्नास वर्षांपूर्वीची गोष्ट हाय! तेव्हा तुम्ही सगळे शेंबडे होतास! तुझा बाप- म्हणजे कैलासवासी रामा तात्या- तेव्हा गावचा सरपंच व्हता. त्या वर्षी आपल्या गावातला तो 'काळू' नावाचा खोंड लई माजला व्हता. येता-जाता लोकांना शिंगावर घ्यायचा. एक दिवस त्या खोंडानं वेशीवरच्या जुन्या दगडाला अशी काही धडक दिली की, तो दगड तिथून उखडलाच! मग तुझ्या बापानं चार गडी लावून तो दगड उचलून आणला आणि ह्या चिंचेच्या झाडाखाली आपल्या म्हशी बांधायचा खुंटा म्हणून गाडून टाकला! आणि वेशीवर नवीन दगड रोवला, पण त्यावर चुना फासायचा राहूनच गेला!"

पारावर एकच सन्नाटा पसरला. कुलकर्णीचा आ वासलेला जबडा बंदच होईना. तात्यांच्या अंगात एकदम चारशे चाळीस व्होल्टचा करंट फिरल्यासारखं झालं!

"म्हणजे... म्हणजे आबा, तो शिंदे साहेब ज्या दगडाला जीपीएस लावून मोजणी करत व्हता, तो वेशीचा दगड नव्हताच?" तात्यांचा आवाज कापत होता.

"अरे कसला वेशीचा दगड घेऊन बसलायस! तो तर आपल्या बोडक्या म्हशीला बांधायचा खुंटा व्हता! आजोबांच्या काळातला वेशीचा खरा दगड तर अजून तिथंच, त्या मारुतीच्या मंदिराच्या मागं उकिरड्याखाली गाडला गेलाय! त्यावर अजून बी इंग्रजांच्या काळातला शिक्का कोरलला असणार बघा!" आबानं इतिहासाचा असा काही उलगडा केला की, सगळ्यांच्या डोळ्यासमोरचे तारेच चमकले!

तात्यांनी जागेवरून जी उडी मारली, ती थेट आबाच्या गळ्यातच पडले! "अरे माझ्या सोन्या! अरे आधी कुठं गेला व्हतास रे म्हाताऱ्या? अरे तीन दिवस झाले मी बायकोच्या हातचं जेवलो न्हाई, ग्रामसेवक माकडासारखा झाडावरून उड्या मारतोय, मारुतीला अर्धा पिवळा करून ठेवलाय... आणि तू आता सांगतोयस व्हय?"

"म्या काय करू? मला कोणी विचारलंच न्हाई! तुम्ही सगळे त्या आभाळातल्या डबड्याचं ऐकून नाचत व्हतास!" आबानं निर्विकारपणे उत्तर दिलं.

मग काय, रात्रीच्या अंधारातच तात्यांनी आणि गावातल्या वीस-पंचवीस पोरांनी कुदळी-फावडी घेतली आणि मारुतीच्या मंदिरामागचा तो जुना उकिरडा उकरायला सुरुवात केली. चिंचवाडीच्या पहारेकऱ्यांना वाटलं की पिंपळगावचे लोकं आता मंदिरच चोरून नेतात की काय! त्यांनी लगेच सर्जेराव पाटलांना फोन लावला.

अर्ध्या तासात सर्जेराव पाटील आपल्या गड्यांसह बॅटऱ्या घेऊन तिथं आले. तोपर्यंत आमच्या पोरांनी पाच फूट खड्डा खणून आतून एक भलामोठा, काळाकुट्ट पाषाण बाहेर काढला होता. तात्यांनी स्वतःच्या उपरण्यानं त्या दगडावरची माती पुसली. बॅटरीच्या उजेडात त्या दगडावर कोरलेली इंग्रज सरकारची जुनी खूण आणि 'सीमा क्र. १ - मौजे पिंपळगाव' अशी अक्षरं स्पष्ट चमकू लागली!

दुसऱ्याच दिवशी सकाळी तात्यांनी तहसीलदारांना आणि त्या भूमापन खात्याच्या शिंदे साहेबांना अक्षरशः धरूनच गावात आणलं. सोबत आमचा आबा म्हातारा साक्षीदार म्हणून होताच. आबानं शिंदे साहेबांना तो चिंचेच्या झाडाखालचा दगड दाखवला. नीट पाहिल्यावर साहेबांच्याही लक्षात आलं की, त्या दगडाला म्हशीचा कासरा बांधून बांधून खड्डा पडला होता! आणि मारुतीच्या मंदिरामागं सापडलेल्या दगडावर तर अस्सल सरकारी शिक्का होता!

शिंदे साहेबांनी कपाळावरचा घाम पुसला. पुन्हा ते तीन पायाचं यंत्र उकिरड्याजवळच्या दगडावर लावलं. दहा मिनिटं आकडेमोड केली आणि खजील होऊन म्हणाले, "अं... सरपंच, अहो थोडी कन्फ्युजन झाली बघा! सॅटेलाईटवरून झाडाखालचा तो जुना दगड सीमा-दगडासारखाच दिसला. पण आता ह्या खऱ्या दगडावरून रीडिंग घेतलं तर... तुमची वेस बरोबर जाग्यावरच आहे! किंबहुना, जुन्या खुणेनुसार तुमची वेस चिंचवाडीच्या दिशेने अजून दहा फूट पुढं सरकतेय!"

"काय सांगताय साहेब!" तात्यांनी अशी काही डरकाळी फोडली की मारुतीच्या मंदिरावरची कबुतरं भुर्रकन उडून गेली.

सर्जेराव पाटलांचं तोंड तर एरंडेल प्यायल्यासारखं झालं होतं. ज्या तोऱ्यात ते ढोल बडवत आले होते, त्याच पावलांनी त्यांनी हळूच तिथून काढता पाय घेतला. कारण दहा फूट पुढं सरकलेल्या वेशीमुळे आता चिंचवाडीच्या हद्दीत असलेली त्यांची स्वतःची गुरांची गोठण पिंपळगावच्या हद्दीत आली होती!

तात्यांनी मागूनच आवाज दिला, "काय हो सर्जेराव पाटील! अहो निघालात कुठं? आता तुमच्या म्हशी आमच्या गावात आल्यात! उद्यापासून शेण उचलायला येताना आमच्या ग्रामपंचायतीचा 'प्रवेश कर' भरून यायचं बरं का!"

गावात एकच जल्लोष झाला. गुलालाची उधळण झाली. कुलकर्णी ग्रामसेवकानं तर आनंदाच्या भरात त्या बांबूच्या शिडीलाच साष्टांग नमस्कार घातला आणि तीन दिवसांनंतर पहिल्यांदाच ताठ मानेनं ग्रामपंचायतीच्या मुख्य दारातून आत प्रवेश केला!

त्या दिवशी संध्याकाळी मारुतीच्या मंदिराला पुन्हा एकदा संपूर्ण भगवा रंग दिला गेला. आणि रात्री तात्यासाहेब अगदी राजाच्या थाटात आपल्या वाड्यात जेवायला गेले. वहिनींनी सुद्धा पुरणपोळीचा बेत केला होता.

पण ह्या सगळ्या गोंधळात खरी मज्जा कुणाची झाली असेल, तर ती आमच्या आबा म्हाताऱ्याची! गावची अब्रू, मारुतीचं देऊळ आणि सरपंचांचं घर वाचवलं म्हणून ग्रामपंचायतीनं आबाचा फेटा बांधून सत्कार केला आणि वरून त्या सॅटेलाईटवाल्या साहेबांना वेड्यात काढलं म्हणून पारावरच्या चहाची कायमस्वरूपी सोय करून दिली. आता आबा पारावर बसून येणाऱ्या-जाणाऱ्याला सांगत असतो, "अरे, विज्ञान लई पुढं गेलंय हे खरंय रं; पण आपल्या म्हशीच्या खुंट्यापुढं त्या सॅटेलाईटचं बी काय चाललं न्हाई!"